АСОСНОККУНИИ ИЛМИИ САМТҲОИ БАЛАНД БАРДОШТАНИ САМАРАНОКИИ ФАЪОЛИЯТИ НИЗОМИ ЭЛЕКТРОЭНЕРГЕТИКИИ МИНТАҚА

Муаллифон

Ҳомидова Машҳура Исматҷоновна – номзади илмҳои иқтисодӣ, муаллими калон, кафедраи таъминоти барқ, Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон, ш.Бӯстон, Ҷумҳурии Тоҷикистон, homidova_1004@mail.ru Авезова Маҳбуба Муҳамедовна – доктори илмҳои иқтисодӣ, профессори кафедраи иқтисоди муҳандисӣ ва менеҷмент, Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ, ш.Хуҷанд, Ҷумҳурии Тоҷикистон, avezova@rambler.ru

Чакида

Дар асоси арзёбии самаранокии фаъолияти низоми электроэнергетикии минтақа самтҳои беҳтар кардани нишондиҳандаи асосии он - электроғунҷоиши иқтисодиёти миллӣ ва минтақавӣ ососнок гардиданд. Муайян карда шуд, ки барои ноил гаштан ба мақсади стратегии рушди устувори иқтисодӣ ва сиёсати энергетикии замонавӣ коркарди самтҳои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти низоми электроэнергетикӣ яке аз воситаҳои калидии амнияти энергетикии миллӣ, таъмини иқтисодию иҷтимоии минтақа ва қобилияти рақобатпазирии он ба ҳисоб меравад. Арзёбӣ гардид, ки электроғунҷоиши иқтисодиёти Тоҷикистон аз бисёр мамолики пешрав зиёд буда, оид ба самаранокии пасти фаъолияти низоми электроэнергетикӣ шаҳодат медиҳад. Ҳамзамон, дар вилояти Суғди Тоҷикистон таносуби байни ҳаҷми истеъмоли нерӯи барқ ва истеҳсоли маҳсулот нисбатан мувофиқ аст. Асоснок карда шуд, ки зиёд будани талафотҳои техникӣ ва тиҷоратӣ, истифодаи таҷҳизоти фарсудаи электроғунҷоиши зиёддошта ва набудани фарҳанги сарфаи энергия сабабҳои асосии чунин ҳолат мебошанд. Дар таҳқиқот муайян карда шуд, ки аз як тараф татбиқи технологияҳои каммасраф, рушди инфрасохтори энергетикӣ ва баланд бардоштани маърифати энергетикӣ дар байни аҳолӣ муҳим буда, аз тарафи дигар коркарди самтҳои нисбатан камхарҷи афзун гардонидани динамикаи рушди устувори иқтисодӣ зарурият дорад.

Калидвожаҳо

низоми электроэнергетикӣ, нерӯи барқ, самаранокӣ, электроғунҷоиши иқтисодиёт, рақобатпазирии иқтисодиёт, талафоти техникӣ, талафоти тиҷоратӣ, таҷҳизоти фарсуда, сарфаи энергия.

Рўйхати адабиётҳои истифодашуда

1. Авезова М.М., Хомидова М.И. Методология оценки эффективности функционирования электроэнергетической производственной инфраструктуры региона. Международный научный журнал. 2020. № 5. С. 51-63.

2. Авезова М.М., Тошходжаева М.И. Эффективность функционирования электроэнергетической инфраструктуры и региональное развитие. В сборнике: Электрические сети: надежность, безопасность, энергосбережение и экономические

аспекты. Материалы международной научно-практической конференции. Редколлегия: В.В. Максимов (отв. редактор) [и др.]. Казань, 2022. С. 7-13.

3. Авезова М.М. Инновационная модель устойчивого развития экономики Таджикистана: стратегия, приоритеты, ресурсы. Вестник ПИТТУ имени академика М.С. Осими. 2017. № 3 (4). С. 83-96.

4. Баев И. А., Соловьева И. А., Дзюба А. П. Региональные резервы энергоэффективности // Экономика региона. Отраслевые и межотраслевые комплексы. 2013. №3, с. 180-189.

5. Мельник А. Н. Управление энергетическими затратами как фактор повышения конкурентоспособности промышленных предприятий. Проблемы современной экономики. Евразийский международный научно-аналитический журнал. №3 (27), 2008.

6. Низоми электроэнергетикӣ. Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон. https://www.mewr.tj/?page_id=552&lang=tj. Санаи дастрасӣ 06.09.2024.

7. Окилджонова Ш.Ю., Авезова М.М. Разработка комплекса стратегических мер инвестиционно – инновационного развития Согдийской области Таджикистана. Вестник ПИТТУ имени академика М.С. Осими. 2024. № 2 (31). С. 77-92.

8. Сатҳи талафоти неруи барқ нигаронкунанда аст. АМИТ Ховар. https://khovar.tj/2025/01.

9. Согдийская область. Таджикистан. Торгово-промышленная палата. https://tpp.tj/business-guide2017.

10. Федеральный закон РФ от 26.03.2003 N 35-ФЗ Об электроэнергетике. Дата обращения 06.09.2024.

11. Tajikistan – Electricity consumption. https://countryeconomy.com/energy-and-environment.

12. Worldbank. https://data.worldbank.org/country/tajikistan.


Таърихи нашр

2026-03-25