АҲАМИЯТИ ИҚТИСОДИИ КОҲИШИ ТАЛАФОТИ НЕРӮИ БАРҚ ДАР ИНФРАСОХТОРИ ЭЛЕКТРОЭНЕРГЕТИКИИ МИНТАҚАВӢ

Мақолаи мазкур ба таҳқиқи масъалаи талафоти нерӯи барқ дар инфрасохтори электроэнергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон, махсусан вилояти Суғд, бахшида шудааст. Муайян карда шуд, ки инфрасохтори энергетикӣ ҳамчун унсури муҳими иқтисодиёт баромад менамояд ва талафоти нерӯи барқ яке аз нишондиҳандаҳои муҳими самаранокии фаъолияти он маҳсуб меёбад. Дар мақола ҷанбаҳои асосии ба пайдоиши талафоти нерӯи барқ таъсиркунанда, аз ҷумла талафоти техникӣ, хатогиҳои ҳисоби ҳисобкунакҳо ва талафоти тиҷоратӣ мавриди таҳлил қарор гирифтанд. Муаллифон бо истифода аз маълумоти оморӣ, таъсири манфии талафоти барқро ба ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти минтақавии (МММ) вилояти Суғд арзёбӣ намуданд. Инчунин дар мақола як қатор тадбирҳои муҳими кам намудани талафот пешниҳод шуданд, аз ҷумла навсозӣ ва таъмири шабакаҳои фарсудаи интиқол ва тақсимоти барқ бо истифодаи ноқилҳо ва таҷҳизоти дорои талафоти паст; татбиқи низомҳои автоматии назорат ва ҳисобкунии барқ (SCADA ва Smart Metering) барои пешгирии талафоти тиҷоратӣ ва баланд бардоштани шаффофият; баланд бардоштани сатҳи идоракунии энергетикӣ тавассути омӯзиши мутахассисон ва татбиқи усулҳои муосири менеҷменти энергетикӣ; истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия (панелҳои офтобӣ, нерӯгоҳҳои хурди обӣ) барои сабук кардани сарборӣ ба шабакаҳои мавҷуда; иҷрои барномаҳои иттилоотӣ ва маърифатӣ миёни истеъмолкунандагон барои истифодаи оқилонаи нерӯи барқ. Татбиқи ин тадбирҳо метавонад ба коҳиши назарраси талафоти барқ, беҳтар шудани сифати интиқоли нерӯ, баланд бардоштани самаранокии иқтисодӣ ва таъмини рушди устувори иқтисодиёти минтақавӣ мусоидат намояд.

инфрасохтори энергетикӣ, талафоти нерӯи барқ, талафоти тиҷоратӣ, тадбирҳои техникӣ, сифати интиқол, истеъмолкунанда.

1. Авезова М.М. Инновационная модель устойчивого развития экономики Таджикистана: стратегия, приоритеты, ресурсы // Вестник ПИТТУ имени академика М.С. Осими. – 2017. – № 3 (4). – С. 83–96.

2. Баев И.А., Соловьева И.А., Дзюба А.П. Региональные резервы энергоэффективности // Экономика региона. Отраслевые и межотраслевые комплексы. – 2013. – № 3. – С. 180–189.

3. Приказ Минэнерго России от 31.08.2016 № 875 «О внесении изменений в методику определения нормативов потерь электрической энергии при ее передаче по электрическим сетям, утвержденную приказом Минэнерго России от 07.08.2014 № 506» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://minenergo.gov.ru/node/6186 (дата об-

ращения: 23.10.2024).

4. Программа среднесрочного развития Республики Таджикистан на 2016–2020 годы. [Электронный ресурс]. – 223 с.

5. Сапир Ж. Энергобезопасность как всеобщее благо // Россия в глобальной политике [Электронный ресурс]. – 2006. – № 6. – Режим доступа: https://globalaffairs.ru/articles/energobezopasnostkak-vseobshhee-blago (дата обращения:

25.05.2021).

6. Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030.

[Матн]. – Душанбе, 2016.

7. Таджикистан: углубленный обзор энергоэффективности. [Электронный ресурс]. – Секретариат Энергетической Хартии. – Брюссель, 2013. – 116 с.

8. Фомина В.Н. Экономика электроэнергетики: учебное пособие. – М.: Институт управления в энергетике, Государственное образовательное учреждение дополнительного профессионального образования «Институт повышения квалификации государственных служащих ИПК госслужбы», 2005. – 386 с.

9. Хомидова М.И., Авезова М.М. Методология оценки эффективности функционирования электроэнергетической производственной инфраструктуры региона // Международный научный журнал. – 2020. – № 5. – С. 51–63.

10. Хомидова М.И., Авезова М.М. Эффективность функционирования электроэнергетической инфраструктуры и региональное развитие // Электрические сети: надежность, безопасность, энергосбережение и экономические аспекты: материалы международной научно-практической конференции. / редкол.: В.В. Максимов (отв. ред.) [и др.]. – Казань, 2022. – С. 7–13.

11. Захираи электронӣ: http://energo-cis.ru/wyswyg/file/news/… (санаи дастрасӣ: 12.09.2025).

12. Захираи электронӣ: https://centralasianlight.org/news/tajikistan-loses-up-to-quarter-of-generated-electricity/ (санаи дастрасӣ: 22.09.2025).

13. Захираи электронӣ: https://yandex.ru/images/search?from=tabbar&text=% (санаи   дастрасӣ: 10.09. 2025).

2026-03-30