АВТОМАТИКУНОНИИ ТАВЛИДИ МАВОДҲОИ НАЗОРАТӢ-ЧЕНКУНИИ ГУНОГУН АЗ РӮИ ТАҲЛИЛИ МАТЕМАТИКӢ БО ИСТИФОДА АЗ НИЗОМИ АЛГЕБРАИ КОМПЮТЕРИИ MAPLE

Муаллифон

Ғуломнабиев Сардор Ғуломайдаровичномзади илмҳои физикӣ-математикӣ, мудири кафедраи барномарезӣ ва низомҳои иттилоотӣ, Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ, ш. Хуҷанд, Ҷумҳурии Тоҷикистон, sardor1967@list.ru 

Чакида

Мақола ба масъалаи баланд бардоштани самаранокии таҳияи маводҳои санҷишию назоратӣ (МСН) оид ба бахши «Ҳосилаи функсия» дар курси таҳлили математикӣ бахшида шудааст. Раванди анъанавии таҳияи супоришҳо бо ҷавобҳои намунавӣ заҳматталаб мебошад. Табиист, ки дар аксарияти ҳолатҳо, барои таъмини объективияти назорати донишҳо зарурати таҳияи вариантҳои сершумори параллел ба миён меояд. Дар ин ҳолатҳо масъалаи таҳияи МСН ба маротиб мураккабтар мегардад. Ҳадафи кори мазкур таҳия ва амалигардонии барномавии алгоритми тавлиди автоматии функсияҳо ва ҳосилаҳои онҳо барои сохтани МСН-и вариативӣ мебошад. Ба сифати платформаи барномавӣ низоми алгебраи компютерии Maple интихоб гардидааст. Дар ҷараёни таҳқиқот тартиби DiffTable тарҳрезӣ ва амалӣ карда шудаст, ки вазифаи он таҳлили худкори синтаксисии ифодаҳои математикии додашуда, ҳисобкунии аналитикии ҳосилаҳои дараҷаи якум ва дуюм, инчунин муайян намудани қиматҳои ададии ифодаҳои ҳосилшуда дар нуқтаи муайян мебошад. Натиҷаи кори раванд дар шакли ҷадвали сохторёфтаи маълумот пешниҳод мегардад. Ин ҷадвал метавонад ҳамчун асос барои маводи тақсимотӣ ва ҳамчун намуна (эталон) барои санҷиши корҳои иҷрошуда истифода шавад. Навоварии усули пешниҳодшуда дар он зоҳир мегардад, ки конструктори алгоритмии супоришҳо таҳия шудааст. Ин имкон медиҳад, то ки намудҳои функсияҳо ва қиматҳои аргументҳо бе ҳисобкунии дастӣ тағйир дода шаванд. Аҳамияти амалии кор дар он аст, ки амалиёти DiffTable метавонад чандин маротиба иҷро гардида, барои таҳияи шумораи зиёди вариантҳои супоришҳои санҷишӣ истифода шавад. Ин ҳолат эҳтимолияти нусхабардории ҷавобҳоро аз ҷониби донишҷӯён коҳиш медиҳад. Тартиби пешниҳодшуда инчунин метавонад барои генератсияи МСН оид ба мавзӯъҳои дигари таҳлили математикӣ мутобиқ карда шавад.

Калидвожаҳо

автоматикунонии таълим, тавлиди супоришҳои таълимӣ, гуногунии вариантҳои корҳои назоратӣ, низомҳои алгебраи компютерӣ (НАК), Maple, ҳисобкунии рамзӣ, ҳосилаи функсия, ченкунии педагогӣ.

Таърихи нашр

2026-08-17